Brzozówka – jak sama nazwa wskazuje wzięła swoją nazwę od brzóz, które dawniej gęsto porastały te tereny. Z brzozy pierwsi osadnicy wytwarzali różne wyroby leśne, takie jak tarcica, popiół czy smoła. Brzozówka powstała w XVIII wieku w wyniku rozwoju osadnictwa czynszowego. Pierwsze wzmianki o osadzie zostały znalezione w wilkierzu z Grabówca z 1729 r.. Wieś miała wtedy charakter leśnej osady przemysłowej w 1777 r.

„W 1777 roku w osadzie mieszkało już 10 gburów, płacących 321 złotych i 2 grosze czynszu. Z 1779 roku zachował się plan Brzozówki i Zielonej Puszczy, który stanowi fragment starostwa złotoryjskiego.”[1]

Mieszkańcami Brzozówki byli najprawdopodobniej ewangelicy. Wnioski te wyciagnięte zostały na podstawie informacji o filiale Brzozówki, która podlegała ewangelickiej parafii w Osówce. Odnotowano, że w 1880 r. miejscowość była zamieszkiwana przez 186 osób. Działała tu również ewangelicka szkoła elementarna, do której uczęszczały również dzieci
z Głogowa. Istniał tu również ewangelicki dom modlitewny. Warto też wspomnieć o działającej wówczas na terenie wsi karczmie :) . W Osówce w 1838 r. ustanowiono parafię ewangelicko – augsburską z folialem
w Brzozówce, do którego należały też Głogowo i Obory. Parafia w Osówce uległa podziałowi w 1936 r. Wtedy także wyodrębniła się parafia w Makowiskach. Przy parafii w Osówce zostały folialy Skrzypkowo (Skrzypkowo, Jackowo, Morgowo) i Brzozówka (Brzozówka, Głogowo, Obory) i dodatkowo kontoraty Leciszewo, Leg Osiecki, Wlecz, Wilcze Kąty, Rybitwy, Bógpomóż, Brzeźno i Gnojno. Parafia w takim kształcie przetrwała do 1945 r..

Na terenie Osówki w 1918 r. działało 14 ewangelickich szkół, jednak po odzyskaniu niepodległości tylko 10 z nich uzyskało uprawnienia szkół państwowych. Uprawnień nie przyznano szkołom w Oborach, Morgowie, Wleczu i Jackowie.

Jednym z nielicznych zabytków, które zachowały się na tym terenie jest dawno już zapomniany cmentarz ewangelicki. Na jednym z najstarszych nagrobków widnieje data 1867 r.. Cmentarz ten nie przetrwał jednak próby czasu i dziś jest praktycznie doszczętnie zniszczony. Zachowało się kilka większych elementów nagrobków, brakuje również krzyża, który niegdyś się tu znajdował. Mimo tego okoliczni mieszkańcy zapalają symboliczne znicze 1 listopada na pozostałościach nagrobków.

W miarę dobrym stanie zachowany został jeden z najstarszych budynków, który znajduje się na skrzyżowaniu (zdjecie budynku znajduje sie na górze strony). Dawniej stały tu również dwa młyny wietrzne. Jeden z nich jeszcze XVIII- wieczny stał obok wspomnianego wcześniej domu. Natomiast po drugiej stronie drogi stał drugi XIX-wieczny młyn.

W przeciągu ostatniej dekady Brzozówka przeżyła prawdziwe oblężenie, ponieważ miejscowość stała się atrakcyjna dla mieszkańców Torunia, którzy licznie uciekając od miejskiego zgiełku osadzali się właśnie tutaj. Tym samym Brzozówka przekształciła się w zwarte osiedle, które jest coraz gęściej zabudowywane. cdn…

Slawek Mazurek

[1] Pawłowski M. Gmina Obrowo przeszłość i teraźniejszość, Toruń 2002.